Incoterms® 2020, risk ve masrafın satıcıdan alıcıya hangi noktada geçtiğini belirler. Yükleme sorumluluğunu ise yalnızca dört kuralda açıkça çözer: EXW'de satıcı yüklemek zorunda değildir, FCA'da teslim yeri satıcının tesisiyse yükleme satıcıya aittir, DAP'ta varışta boşaltma alıcıya, DPU'da satıcıya aittir. Araç içi istif, yük sabitleme, VGM ve kantar cezaları Incoterms'ün dışında kalır ve başka mevzuatla düzenlenir. Bu rehber 11 kuralı tek tabloda topluyor, sonra çoğu yazının atladığı soruya geçiyor: rampada yükü kim yükledi, hasar olursa kim öder, kantarda ceza kime kesilir?
Kısa cevap: Incoterms 2020, Milletlerarası Ticaret Odası'nın (ICC) yayımladığı ve 1 Ocak 2020'den beri uygulanan 11 teslim şeklidir. Yedisi (EXW, FCA, CPT, CIP, DAP, DPU, DDP) her taşıma şeklinde, dördü (FAS, FOB, CFR, CIF) yalnızca deniz ve iç su yolunda kullanılır. Her kural, riskin ve masrafın satıcıdan alıcıya nerede geçtiğini tanımlar. Ödeme, mülkiyet ve uyuşmazlık gibi konular ise satış sözleşmesine kalır.
Incoterms 2020 tablosu: 11 teslim şekli tek bakışta
Aşağıdaki tablo her kural için riskin geçtiği noktayı, ana navlunu kimin ödediğini, çıkışta yükleme ve varışta boşaltmanın kime düştüğünü ve sigorta yükümlülüğünü gösteriyor.
| Kural | Taşıma | Risk alıcıya geçer | Ana navlun | Yükleme (çıkış) | Boşaltma (varış) | Sigorta |
|---|---|---|---|---|---|---|
| EXW (İşyerinde teslim) | Tümü | Mal satıcının yerinde alıcının emrine hazır edilince | Alıcı | Alıcı (satıcı yüklese bile risk alıcıda) | Alıcı | Yok |
| FCA (Taşıyıcıya teslim) | Tümü | Taşıyıcıya teslimde (satıcı tesisinde: araca yüklenince) | Alıcı | Satıcı (teslim yeri satıcının tesisiyse) | Alıcı | Yok |
| CPT (Taşıma ödenmiş olarak) | Tümü | İlk taşıyıcıya teslimde | Satıcı | Satıcı | Taşıma sözleşmesine göre | Yok |
| CIP (Taşıma ve sigorta ödenmiş olarak) | Tümü | İlk taşıyıcıya teslimde | Satıcı | Satıcı | Taşıma sözleşmesine göre | Satıcı: Institute Cargo Clauses (A) |
| DAP (Belirlenen yerde teslim) | Tümü | Varış yerinde, araç üzerinde boşaltmaya hazır | Satıcı | Satıcı | Alıcı | Yok (risk satıcıda) |
| DPU (Belirlenen yerde boşaltılmış teslim) | Tümü | Varış yerinde, boşaltılmış olarak | Satıcı | Satıcı | Satıcı | Yok (risk satıcıda) |
| DDP (Gümrük vergisi ödenmiş teslim) | Tümü | Varış yerinde, boşaltmaya hazır | Satıcı | Satıcı | Alıcı | Yok (risk satıcıda) |
| FAS (Gemi doğrultusunda teslim) | Deniz | Gemi doğrultusunda (rıhtımda) | Alıcı | Gemiye yükleme alıcıda | Alıcı | Yok |
| FOB (Gemide teslim) | Deniz | Gemiye yüklenince (on board) | Alıcı | Satıcı (gemiye) | Alıcı | Yok |
| CFR (Mal bedeli ve navlun) | Deniz | Gemiye yüklenince | Satıcı | Satıcı | Taşıma sözleşmesine göre | Yok |
| CIF (Mal bedeli, sigorta ve navlun) | Deniz | Gemiye yüklenince | Satıcı | Satıcı | Taşıma sözleşmesine göre | Satıcı: Institute Cargo Clauses (C) |
Tüm taşıma şekilleri için 7 kural
EXW nedir?
EXW'de (Ex Works, işyerinde teslim) satıcı malı kendi tesisinde alıcının emrine hazır eder; risk o anda, yükleme başlamadan alıcıya geçer. ICC metnine göre satıcının yükleme yükümlülüğü yoktur, ihracat gümrüğü de alıcıya aittir. Kâğıt üzerinde satıcı için en hafif kuraldır; ama Türkiye'de tırı yükleyen ve beyannameyi veren çoğu zaman yine satıcıdır (ayrıntısı rampa bölümünde).
FCA nedir?
FCA'da (Free Carrier, taşıyıcıya teslim) satıcı malı alıcının belirlediği taşıyıcıya teslim eder ve ihracat gümrüğünü yapar. İki varyantı vardır: teslim yeri satıcının tesisiyse teslim, mal alıcının aracına yüklenince gerçekleşir ve yükleme satıcıdadır; teslim yeri başka bir yerse (örneğin forwarder deposu veya CY), mal satıcının aracında boşaltmaya hazır hâle geldiğinde teslim gerçekleşir ve boşaltma alıcıdadır. 2020 ile gelen yenilikle taraflar anlaşırsa alıcı, taşıyıcısına satıcı adına yükleme kayıtlı (on board) konşimento düzenletir; bu seçenek özellikle akreditifli işlemler için eklendi. Alıcının malı kendi aracıyla taşıması da artık açıkça tanınıyor.
CPT ve CIP nedir?
CPT'de (Carriage Paid To, taşıma ödenmiş olarak) satıcı taşıma sözleşmesini yapar ve navlunu belirlenen varış yerine kadar öder, ama risk mal ilk taşıyıcıya teslim edildiğinde alıcıya geçer. CIP (Carriage and Insurance Paid To) aynı yapıya satıcının sigorta yükümlülüğünü ekler. 2020'de CIP'teki teminat Institute Cargo Clauses (A) seviyesine, yani istisnalar dışında "tüm riskler" teminatına yükseltildi; taraflar farklı bir seviyede anlaşabilir. Varışta boşaltma, taşıma sözleşmesinin hükmüne göre belirlenir.
DAP nedir?
DAP'ta (Delivered at Place, belirlenen yerde teslim) satıcı malı varış yerine kadar taşır; teslim, mal gelen araç üzerinde boşaltmaya hazır hâle geldiğinde gerçekleşir. Teslime kadar risk ve navlun satıcıda, boşaltma ve ithalat gümrüğü alıcıdadır. DAP "boşaltılmış olarak teslim" anlamına gelmez; o tanım DPU'nundur. 2020 kuralları satıcının DAP, DPU ve DDP'de taşımayı kendi aracıyla yapabileceğini de tanıdı.
DPU nedir?
DPU (Delivered at Place Unloaded, belirlenen yerde boşaltılmış olarak teslim) 2020'de DAT'ın yerini aldı. ICC'ye göre bu bir isim değişikliği ve yeniden sıralamadır: varış yeri artık yalnızca "terminal" değil, herhangi bir yer olabilir. DAP ile arasındaki tek fark boşaltmadır; DPU'da varışta malı satıcı boşaltır ve boşaltma bitene kadar risk satıcıdadır. Bu yüzden DPU, sıralamada DAP'tan sonra gelir.
DDP nedir?
DDP'de (Delivered Duty Paid, gümrük vergisi ödenmiş teslim) satıcının yükü en ağırdır: malı varış yerine kadar taşır, ithalat gümrüğünü yapar ve ithalat vergilerini de öder. Teslim, mal varış yerinde boşaltmaya hazır olduğunda gerçekleşir; boşaltma alıcıdadır. Satıcı alıcının ülkesindeki vergi ve gümrük işlemlerini yürütmeyi üstlendiği için bu kural ancak o işlemleri gerçekten yönetebiliyorsanız uygundur.
Yalnızca deniz ve iç su yolu için 4 kural
FAS nedir?
FAS'ta (Free Alongside Ship, gemi doğrultusunda teslim) satıcı malı yükleme limanında geminin yanına, rıhtıma bırakır ve ihracat gümrüğünü yapar; risk orada alıcıya geçer. Malı gemiye yüklemek alıcının işidir. Ticaret Bakanlığı'nın kod listesinde "bordada teslim" karşılığı FAS'tır.
FOB nedir?
FOB (Free on Board) "gemide teslim" demektir: satıcı malı yükleme limanında gemiye yükler, ihracat gümrüğünü yapar ve risk mal gemiye yüklendiğinde (on board) alıcıya geçer. Ana navlunu alıcı öder. Birçok yerde FOB'un "gemi bordasında teslim" diye çevrildiğini görürsünüz; bordada teslim FAS'tır, FOB malın güvertede olmasını ister.
CFR nedir?
CFR'de (Cost and Freight, mal bedeli ve navlun) satıcı taşıma sözleşmesini yapar ve navlunu varış limanına kadar öder, ama risk FOB'ta olduğu gibi gemiye yüklemede alıcıya geçer. Satıcının sigorta yükümlülüğü yoktur.
CIF nedir?
CIF (Cost, Insurance and Freight) CFR'ye satıcının sigorta yükümlülüğünü ekler. 2020'de de varsayılan teminat Institute Cargo Clauses (C) olarak kaldı; bu, CIP'teki (A) teminatından dardır. Sigortayı satıcı yaptırır ama alıcı lehinedir; taraflar daha geniş bir teminat üzerinde anlaşabilir.
Sık karıştırılan teslim şekilleri
FOB ile CIF farkı
| Kriter | FOB | CIF | FCA |
|---|---|---|---|
| Risk alıcıya geçer | Gemiye yüklenince | Gemiye yüklenince | Taşıyıcıya teslimde |
| Ana navlunu öder | Alıcı | Satıcı | Alıcı |
| Sigorta yükümlülüğü | Yok | Satıcı, (C) teminatı, alıcı lehine | Yok |
| Konteyner için uygun mu? | ICC'ye göre hayır; FCA önerilir | ICC'ye göre hayır; CIP önerilir | Evet |
CIF ile CFR farkı
Tek fark sigortadır. İkisinde de navlunu satıcı öder ve risk gemiye yüklemede alıcıya geçer; CIF'te satıcı ayrıca alıcı lehine en az Institute Cargo Clauses (C) teminatında sigorta yaptırır, CFR'de sigorta yükümlülüğü yoktur.
EXW ile FCA farkı
Fark yükleme ve ihracat gümrüğündedir. EXW'de satıcı yüklemek zorunda değildir ve risk yükleme başlamadan alıcıya geçer; ihracat gümrüğü de alıcıdadır. "FCA [satıcının tesisi]" yazıldığında ise yükleme ve yükleme sırasındaki risk açıkça satıcıya aittir, ihracat beyannamesini de satıcı verir. Tırı kendi forkliftinizle yüklüyorsanız durumu gerçekte anlatan kural FCA'dır.
DAP ile DPU farkı
Fark boşaltmadır. Almanya'daki bir depoda tırın boşaltılması DAP'ta alıcıya, DPU'da satıcıya aittir; boşaltma sırasında forklifte düşen bir palet DAP'ta alıcının, DPU'da satıcının riskindedir. Varış deposunda forklift ya da rampa yoksa DPU, satıcı için riskli bir taahhüttür.
Rampada kim sorumlu? Yükleme, istif, VGM ve kantar cezası
ICC metnine göre EXW'de satıcının yükleme yükümlülüğü yoktur; satıcı yine de yüklerse bu iş alıcının riski ve masrafıyla yapılır. İsviçre ihracat ajansı S-GE (2025) uygulamadaki tabloyu şöyle not ediyor: satıcılar yardım etmek istedikleri ya da başka seçenek olmadığı için yüklemeyi çoğu zaman kendileri yapıyor. Hasar çıkarsa sorumlu alıcıdır, çünkü risk yükleme başlamadan geçmiştir. S-GE'ye göre EXW resmen kararlaştırılmış olsa bile uygulamada çoğu zaman FCA koşulları işletiliyor.
Sahadaki sonucu şu: Türk fabrikasında forkliftle tıra yükleme yapan rampa ekibi, EXW sözleşmesinde alıcının riskini taşıyarak çalışıyor. Forklift paleti devirirse hukuken risk alıcıdadır; ama uygulamada "kim yükledi" tartışması çıkar ve satıcının sigortası bu durumu kapsamayabilir. Çözüm ya "FCA [satıcının tesisi]" kullanmak (yükleme ve yükleme sırasındaki risk açıkça satıcıya geçer) ya da EXW'ye "loaded at seller's risk" gibi açık bir ibare eklemektir. "EXW loaded" ibaresi tek başına riskin kimde olduğunu belirlemez.
İstif ve yük sabitleme de aynı boşlukta durur. Incoterms ambalajı A4/A8 kapsamında satıcıya verir (malın taşınmasına uygun ambalaj), ama araç içi istif ve bağlama hakkında bir şey söylemez; inn.law da yük sabitlemenin kural metninde düzenlenmediğini vurguluyor. Kim yüklüyorsa istif ve sabitlemenin fiilî sorumlusu odur. Bir hasar davasında soru dönüp dolaşıp "teslim nerede gerçekleşti ve hasar teslimden önce mi oluştu" sorusuna gelir. Bu yüzden ağırlık dağılımını ve dingil yüklerini tır rampaya yanaşmadan planlamak, yükleyen tarafın kendi riskini yönetmesidir; CargoDuo'nun yaptığı iş de budur.
7574 sayılı Kanun ve kantar
7574 sayılı Karayolları Trafik Kanununda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun 12 Şubat 2026'da kabul edildi ve 27 Şubat 2026 tarihli, 33181 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe girdi. Azami yüklü ağırlık aşımı cezaları aşım oranına göre kademelidir ve işleten ile gönderene ayrı ayrı uygulanır:
| Azami yüklü ağırlık aşımı | İşletene | Yük gönderene |
|---|---|---|
| %10'a kadar | 10.000 TL | 10.000 TL |
| %15'e kadar | 20.000 TL | 20.000 TL |
| %20'ye kadar | 30.000 TL | 30.000 TL |
| %25'e kadar | 40.000 TL | 40.000 TL |
| %25'in üzerinde | 60.000 TL | 60.000 TL |
Emniyet Genel Müdürlüğü'nün 2026 ceza rehberine göre aşım "%3,75 + 500 kg" toleransının üzerinden hesaplanır; gönderen birden fazlaysa cezaların toplamı işletene uygulanır; gönderen tespit edilemezse yalnızca işletene ceza kesilir; peşin ödemede %25 indirim vardır. Kanuna göre ağırlık ve boyut kontrolünden kaçan veya denetimi engelleyen araçlara 60.000 TL ceza uygulanır. Azami dingil ağırlığını aşmanın cezası (KTK 65/1-c) ise ikincil kaynaklara göre işletene 10.000 TL'dir. Tablonun tamamı ve dingil hesabının mantığı için: 7574 sayılı Kanun ve tonaj cezası rehberi.
Incoterms ile ilişkisi şöyle: idari para cezası kamu hukukudur ve Incoterms'e göre paylaştırılmaz. Ceza, Türkiye'deki karayolu taşımasında "yük gönderen" sıfatı kimdeyse ona kesilir. EXW'de taşımayı alıcının forwarder'ı organize etse bile tırı Türk satıcının rampası yüklüyorsa, sevk belgelerinde gönderen olarak görünen taraf genellikle Türk ihracatçıdır. Bu bir uygulama yorumudur, kesin hukuki görüş değildir; sözleşmeye bir rücu maddesi eklemek gerekir. FCA'da yükleme zaten satıcıdadır, DAP'ta taşımayı da satıcı organize eder. Sonuçta teslim şekli ne olursa olsun, Türkiye'de tırı yükleyen ihracatçı için dingil ve tonaj planı kendi cezası demektir.
VGM (DBA): doğrulanmış brüt ağırlığı kim bildirir?
SOLAS Bölüm VI, Kural 2 uyarınca 1 Temmuz 2016'dan beri dolu konteynerin doğrulanmış brüt ağırlığını, konşimentoda yükleten (shipper) olarak görünen taraf bildirmek zorundadır; bu bilgi olmayan konteyner gemiye yüklenemez. Türkiye'de uygulama Ulaştırma Bakanlığı'nın "Denizyoluyla Taşınacak Dolu Konteynerlerin Brüt Ağırlıklarının Tespiti ve Bildirimi Hakkında Yönerge"siyle yürütülüyor (VDA duyurusu). Yönerge 27 Mart 2017'de yenilendi. Mersin Deniz Ticaret Odası'nın 106/26 sayılı sirkülerinin aktardığı Denizcilik Genel Müdürlüğü yazısına (18 Mayıs 2026, sayı 3646919) göre yeni Yönerge 12 Mayıs 2026 tarihli ve 3638154 sayılı Bakan Olur'u ile yürürlüğe girdi; metinde "DBA" terimi öne çıkarıldı.
Incoterms ile bağlantısı: FOB, CFR, CIF ve FCA'da konteyneri dolduran genellikle satıcıdır, ama FOB'ta konşimentodaki "shipper" alıcının forwarder'ı da olabilir. Sorumlu olan, konşimentodaki yükletendir. Ağırlık beyanı yanlışsa geminin yükleme planı, liman cezası ve gecikme maliyeti doğrudan bu tarafa döner.
Konteyner yükünde neden FOB değil FCA?
ICC'nin 2020 FOB açıklama notuna göre FOB, malın gemiye yüklenmeden önce taşıyıcıya teslim edildiği durumlarda, örneğin konteyner terminalinde teslimde uygun değildir; bu durumda FCA düşünülmelidir. Bu uyarı 1990'dan beri metinlerde yer alıyor ve 2010'da deniz kurallarının ayrı bir gruba alınmasıyla güçlendirildi. Konteyner için önerilen karşılıklar şöyle: FOB yerine FCA, CFR yerine CPT, CIF yerine CIP.
Mantığı somut: Mersin'de CY'ye bırakılan mühürlü bir konteyner, gemiye yüklenene kadar günlerce terminal operatörünün elindedir. FOB'ta satıcı bu süre boyunca kontrolü olmadığı bir yükün riskini taşır ve mühür açılmadan hasarın ne zaman oluştuğu kanıtlanamaz. Konteynerin iç ölçüleri ve kapasitesi için konteyner ölçüleri rehberine bakabilirsiniz.
Eleştirel bir not da var: ICC 2020 Taslak Grubu üyesi Bob Ronai'nin özetine göre FCA, okyanus aşırı konteyner yükünde uygulamada büyük ölçüde işlemeyebilir, çünkü alıcı mal fiilen ihraç edilmeden risk almak istemez. FOB'un pratikte baskın kalmasının nedeni budur.
Türkiye'de hangi teslim şekli ne kadar kullanılıyor?
TÜİK bu kırılımı düzenli yayımlamıyor. Tek nicel kaynak, Arslandere'nin (İşletme Bilimi Dergisi 9(1), Nisan 2021) verileri TÜİK'ten talep ederek yayımladığı çalışma. Türk ihracatının teslim şekline göre değer bazında payları:
| Yıl | FOB | EXW | FCA | CFR | CIF | DAP | CIP | CPT | FAS | DDP |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| 2002 | %46,8 | %6,1 | %4,6 | %14,4 | %16,4 | – | %1,7 | %1,8 | %0,9 | %0,8 |
| 2010 | %34,8 | %13,7 | %9,3 | %12,9 | %12,8 | – | %4,1 | %2,5 | %2,3 | %1,6 |
| 2015 | %29,0 | %14,9 | %12,5 | %11,8 | %12,0 | %7,1 | %5,2 | %3,0 | %2,6 | %1,8 |
| 2020 | %21,0 | %17,9 | %16,3 | %12,3 | %10,6 | %9,5 | %4,3 | %3,5 | %2,8 | %1,8 |
FOB hâlâ birinci, ama 18 yılda payı neredeyse yarıya indi; EXW ve FCA, FOB'a çok yaklaştı. Deniz kuralları (FOB, CFR, CIF ve FAS) 2002'de yaklaşık %78,5 iken 2020'de yaklaşık %46,7'ye düştü. Bu düşüş, karayoluyla Avrupa'ya yapılan ihracatın ve FCA ile DAP kullanımının yükselişiyle uyumlu. 2020 sonrası için yayımlanmış veri bulunamadı.
Aynı çalışmanın 280 firmalık anketinde (7'li ölçek) kullanım ortalamaları şöyle: EXW 4,49, CIF 3,96, FOB 3,68, CFR 3,51, FCA 1,94, DAP 1,45, DPU 1,39; ihracat oranı düşük firmalar daha çok EXW kullanıyor. Bir gümrük müşavirinin Dünya Gazetesi'ndeki köşe yazısında geçen "ihracat beyannamelerinin yaklaşık %32'si EXW" rakamı ise yazarın kendi yaklaşık 10 bin dosyasından çıkardığı, beyanname adedine dayanan kişisel bir tahmindir; ulusal veri değildir.
Gümrük beyannamesinde teslim şekli: kutu 20 ve kutu 46
Gümrük Yönetmeliği Ek-14'e göre beyannamenin 20. kutusu ("Teslim şekli") üç alt bölümden oluşur: birinciye teslim şekli kodu, ikinciye teslim yerinin adı yazılır, üçüncüsü boş bırakılır. Ticaret Bakanlığı'nın kamuya açık "Teslim Şekline İlişkin Kodlar" listesi ise hâlâ "(Incoterms 2010)" etiketini taşıyor ve DAF, DDU, DES, DEQ gibi artık yürürlükte olmayan eski kodları da içeriyor.
FOB'un istatistikte ayrı bir yeri var: TÜİK dış ticaret istatistiklerinde ihracat FOB, ithalat CIF olarak değerlenir (TÜİK mikro veri kılavuzu, 2025). Bakanlığın 25 Kasım 2014 tarihli yazısına göre beyannamenin 46. kutusuna (İstatistiki kıymet) ihracatta FOB USD değeri yazılır; FOB ve benzeri teslim şekillerinde bu değer otomatik aktarılır. CIF veya DAP ile satan ihracatçı ise navlun ve sigortayı düşerek FOB'a eşdeğer değeri ayrıca beyan eder. Navlun dalgalandığında bu hesap hataya açıktır.
İthalat tarafında ise Türkiye'de gümrük kıymetine giriş yerine kadarki navlun ve sigorta dahil edilir. Bu nedenle 2026'daki savaş riski ek ücretleri de vergi matrahını büyütür (bir gümrük müşavirinin Mart 2026 değerlendirmesi).
İki gerçek senaryo
Bursa'dan Stuttgart'a: 33 Euro palet, komple tır
| Kalem | EXW Bursa | FCA Bursa (satıcı tesisi) | DAP Stuttgart | DPU Stuttgart |
|---|---|---|---|---|
| Tıra yükleme, istif, bağlama | Alıcı (fiilen satıcı yüklüyorsa risk belirsiz) | Satıcı | Satıcı | Satıcı |
| Türkiye ihracat beyannamesi | Alıcı (pratikte satıcı) | Satıcı | Satıcı | Satıcı |
| Türkiye'de tonaj/dingil cezası riski | Gönderen sıfatı kimdeyse | Fiilen satıcı | Satıcı | Satıcı |
| Karayolu navlunu, transit, Kapıkule beklemesi | Alıcı | Alıcı | Satıcı | Satıcı |
| Yolda hasar riski | Alıcı | Alıcı | Satıcı | Satıcı |
| Stuttgart'ta boşaltma | Alıcı | Alıcı | Alıcı | Satıcı |
| AB gümrüğü ve ithalat KDV'si | Alıcı | Alıcı | Alıcı | Alıcı |
FOB ve CIF karayolunda kullanılamaz; yine de karayolu ihracatında en sık rastlanan hata budur. Önerimiz: alıcının kendi forwarder'ı varsa FCA, alıcı "kapıma getir" diyorsa DAP. DPU ise ancak varış deposunun boşaltma imkânı biliniyorsa seçilmeli. 33 paletin dorseye nasıl dizildiği için: Tır kaç palet alır?
Mersin'den Cidde'ye: 40' HC konteyner
| Kalem | FOB Mersin | FCA Mersin CY | CFR/CIF Cidde | CPT/CIP Cidde | DAP Riyad |
|---|---|---|---|---|---|
| Konteyner dolumu, istif, VGM | Satıcı (VGM: konşimentodaki shipper) | Satıcı | Satıcı | Satıcı | Satıcı |
| Risk geçişi | Gemiye yüklemede | CY'de taşıyıcıya teslimde | Gemiye yüklemede | CY'de teslimde | Riyad'da |
| Navlun + WRS/BAF artışı | Alıcı | Alıcı | Satıcı | Satıcı | Satıcı |
| Sigorta | Yok | Yok | CIF: (C) | CIP: (A) | Satıcının kendi riski |
| Cidde'de bekleme ve kara taşıması | Alıcı | Alıcı | Alıcı | Alıcı | Satıcı |
Konteyner yükünde FOB yerine FCA, CIF yerine CIP ICC'nin önerisidir. Akreditifli işlemde FCA'nın "on board konşimento" seçeneği kullanılmalıdır. 2026 Körfez koşullarında DAP Riyad, ek ücretler ve Cidde'deki sıkışıklık nedeniyle satıcı için en riskli teklif türüdür. Konteynerin kaç palet aldığı için: 40'lık konteynere kaç palet sığar?; bölgedeki son durum için: Körfez taşımaları, Eylül 2026.
2026'da navlun ve savaş riski: ek ücreti kim öder?
- Hürmüz: Boğaz 28 Şubat 2026'dan beri konteyner gemilerine fiilen kapalı.
- Hapag-Lloyd: 2 Mart 2026'dan itibaren, aksi duyurulana kadar Yukarı Körfez, Arap Körfezi ve Basra Körfezi yüklerine savaş riski ek ücreti (WRS) uyguluyor. Reuters'ın 1 Mart 2026 haberine göre ücret standart konteynerde TEU başına 1.500 dolar, reefer ve özel ekipmanda konteyner başına 3.500 dolar; Container News'e göre ücreti rezervasyonu yapan taraf ödüyor.
- Maersk: 22 Temmuz 2026 tarihli "Middle East Operational Update 40" duyurusunda Hürmüz'den transit geçen konteyner başına 1.000 dolar ek ücret açıkladı; Update 41'e göre bu ücret, 20' kuru konteynerde 1.800 dolar, 40'ta 3.000 dolar, reefer/DG'de 3.800 dolar olan acil navlun tarifesinin üzerine ekleniyor.
- CMA CGM: 1 Ağustos'tan itibaren konteyner başına 65–165 dolar acil yakıt ek ücreti alıyor.
- Navlun: FT'nin aktardığı Clarksons verisine göre Şangay'dan Körfez/Kızıldeniz'e 20'lik konteyner navlunu savaş öncesindeki 980 dolardan 15 Mayıs haftasında 4.131 dolara çıktı (%321 artış). Drewry WCI 13 Ağustos 2026'da %1 yükselerek 40'lık konteyner başına 4.339 dolara çıktı; aynı hafta Şangay–Rotterdam %5 düşüşle 4.425 dolar, Şangay–Cenova %8 düşüşle 5.080 dolar oldu (navlun fiyatları 2026).
- Cidde: MSC, 10 Mayıs'tan itibaren yükleri Cidde'de boşaltıp karayoluyla taşıyan bir hat kurdu. TİM verisine göre ağustosta Suudi Arabistan'a ihracat %23,5 arttı, Kuveyt'e ihracat %72,2 düştü.
- Süveyş: Eylül 2026'da hatlar kademeli olarak Süveyş'e dönüyor.
| Grup | Navlun ve sonradan gelen ek ücretler | Yükün riski |
|---|---|---|
| F grubu (EXW, FCA, FAS, FOB) | Alıcı öder; ihracatçının fiyatı korunur | Çıkışta teslimle alıcıya geçer |
| C grubu (CFR, CIF, CPT, CIP) | Satıcı öder; teklif ile yükleme arasında gelen WRS, BAF veya yakıt ek ücreti, sözleşmede aksi yazmıyorsa satıcının marjından çıkar | Çıkışta alıcıya geçer (CFR/CIF: gemiye yüklemede) |
| D grubu (DAP, DPU, DDP) | Satıcı öder; rota değişikliği ve Cidde'de teslimden önceki bekleme dahil | Teslime kadar satıcıda |
Önerimiz: 2026 koşullarında C ve D teklifleri kısa geçerlilik süresiyle verilmeli ve "teklif sonrası ilan edilen navlun ek ücretleri alıcıya yansıtılır" maddesi içermeli. Bu madde kabul görmüyorsa FCA veya FOB'a geçmek daha güvenlidir.
Sigorta tarafında savaş riski, standart Institute Cargo Clauses'ta ayrı bir klozla teminat altına alınır. CIF'te satıcının zorunlu (C) sigortası savaş riskini kendiliğinden kapsamaz; alıcı bu teminatı istiyorsa sözleşmeye yazdırmalıdır.
Incoterms'ün düzenlemediği 5 şey
- Mülkiyetin devri: malın kime, ne zaman geçtiği satış sözleşmesinin konusudur.
- Ödeme şekli ve vadesi: peşin, akreditif veya vadeli ödeme ayrıca yazılmalıdır.
- Sözleşme ihlalinin sonuçları ve tazminat.
- Mücbir sebep.
- Uygulanacak hukuk ve uyuşmazlık çözümü.
- Ayrıca, inn.law değerlendirmesine göre Incoterms yük sabitlemeyi de düzenlemez.
Incoterms 2030 ne zaman çıkacak?
ICC Hollanda'nın 31 Ağustos 2026 tarihli duyurusuna göre ICC, Incoterms 2020 kurallarının revizyonuna başladı ve Incoterms 2030'un nihai yayımı şu an 2029 sonu için planlanıyor. Ulusal komiteler üyelerinin görüşlerini tek bir ulusal yanıtta toplayıp ICC Taslak Grubu'na iletiyor; çalışma belgeleri gizli. ICC Avusturya da aynı takvimi doğruluyor ve o tarihe kadar Incoterms 2020'nin geçerli olduğunu belirtiyor. Karşılaştırma için: 2020 revizyonunda Taslak Grubu ulusal komitelerden gelen 3.000'den fazla esaslı yorumu değerlendirmiş, danışma turları Nisan 2017, Ekim 2017 ve Mayıs 2018'de yapılmıştı (ICC). Yeni kuralların içeriğine dair yayımlanmış bir taslak yok; dolaşan "beklentiler" spekülasyondur.
Teklif verirken hangi kuralı seçmeli?
- Taşıma şeklini belirleyin. Karayolu ve konteyner yükünde her taşıma şekline uygun 7 kuraldan birini seçin; FOB, CFR ve CIF yalnızca konteynersiz deniz yükü içindir.
- Yüklemeyi kim yapıyor? Tırı veya konteyneri siz yüklüyorsanız EXW değil FCA yazın.
- Navlunu kim kontrol etmeli? Alıcı kontrol etsin istiyorsanız F grubu; navlunu siz üstleniyorsanız C veya D grubu, ama ek ücret yansıtma maddesiyle.
- Varışta boşaltma mümkün mü? DPU'yu yalnızca varış deposunun forklift veya rampa imkânını biliyorsanız taahhüt edin; bilmiyorsanız DAP.
- Yeri ve sürümü yazın. "[Kural] [belirlenen yer] Incoterms® 2020"; teklifteki hacim ve palet sayısını da CBM hesaplayıcı ile doğrulayın.
Sık Sorulan Sorular
Incoterms 2020 kaç teslim şeklinden oluşur?
Incoterms 2020 11 teslim şeklinden oluşur. Yedisi (EXW, FCA, CPT, CIP, DAP, DPU, DDP) her taşıma şeklinde, dördü (FAS, FOB, CFR, CIF) yalnızca deniz ve iç su yolunda kullanılır; kurallar 1 Ocak 2020'den beri uygulanıyor.
Incoterms 2026 diye bir sürüm var mı?
Hayır, Incoterms 2026 diye bir sürüm yoktur; sözleşmelere "Incoterms 2020" yazılmalıdır. ICC revizyona başladı ve ICC Hollanda'nın 31 Ağustos 2026 tarihli duyurusuna göre Incoterms 2030 2029 sonunda yayımlanacak.
EXW'de yüklemeyi kim yapar, yüklerken hasar olursa kim öder?
ICC metnine göre EXW'de satıcının yükleme yükümlülüğü yoktur; satıcı yine de yüklerse bu iş alıcının riski ve masrafıyla yapılır, yani hasar hukuken alıcının riskindedir. Uygulamada "kim yükledi" tartışması çıktığı için tırı siz yüklüyorsanız FCA (satıcının tesisi) yazmak riski netleştirir.
FOB ile CIF arasındaki fark nedir?
FOB'ta ana navlunu alıcı öder, CIF'te satıcı navlunu öder ve alıcı lehine en az (C) teminatlı sigorta yaptırır. İkisinde de risk, mal yükleme limanında gemiye yüklendiğinde alıcıya geçer.
CIF ile CFR arasındaki fark nedir?
Tek fark sigortadır: CIF'te satıcı Institute Cargo Clauses (C) teminatında sigorta yaptırır, CFR'de sigorta yükümlülüğü yoktur. Navlun ikisinde de satıcıda, risk ikisinde de gemiye yüklemede geçer.
Konteyner taşımacılığında FOB kullanılabilir mi?
ICC'ye göre FOB, mal gemiye yüklenmeden önce konteyner terminalinde taşıyıcıya teslim ediliyorsa uygun değildir ve FCA önerilir; aynı mantıkla CFR yerine CPT, CIF yerine CIP önerilir. Yine de uygulamada konteyner yükünde FOB yaygın kullanılmaya devam ediyor.
Karayoluyla ihracatta FOB veya CIF yazılabilir mi?
Hayır, FOB ve CIF yalnızca deniz ve iç su yolu için tasarlanmıştır ve karayolunda kullanılamaz. Tır ihracatında alıcının forwarder'ı varsa FCA, alıcı kapıya teslim istiyorsa DAP uygun kuraldır.
DAP ile DPU arasındaki fark nedir?
Fark boşaltmadır: DAP'ta varışta boşaltma alıcıya, DPU'da satıcıya aittir. Boşaltma sırasında düşen bir palet DAP'ta alıcının, DPU'da satıcının riskindedir; varış deposunda forklift ya da rampa yoksa DPU satıcı için risklidir.
CIF'te sigortayı kim yaptırır, teminatı ne kadardır?
CIF'te sigortayı satıcı yaptırır ama sigorta alıcı lehinedir; varsayılan teminat Institute Cargo Clauses (C) seviyesidir. Taraflar daha geniş bir teminatta anlaşabilir; CIP'te ise varsayılan teminat (A) seviyesidir.
Tır kantarda fazla yüklü çıkarsa teslim şekli fark eder mi?
Hayır, idari para cezası kamu hukukudur ve Incoterms'e göre paylaştırılmaz; 7574 sayılı Kanun'a göre ceza işletene ve yük gönderene ayrı ayrı kesilir. EXW'de bile tırı Türk satıcı yüklüyorsa gönderen genellikle odur; bu bir yorumdur, sözleşmeye rücu maddesi eklemek gerekir.
VGM beyanından kim sorumludur?
SOLAS Bölüm VI, Kural 2 uyarınca konşimentoda yükleten (shipper) olarak görünen taraf sorumludur; doğrulanmış brüt ağırlığı olmayan konteyner gemiye yüklenemez. FOB'ta bu taraf alıcının forwarder'ı da olabilir.
Navluna savaş riski ek ücreti gelirse CIF'te kim öder?
CIF'te taşıma sözleşmesini satıcı yaptığı için teklif ile yükleme arasında gelen ek ücret, sözleşmede aksi yazmıyorsa satıcının marjından çıkar. Ayrıca CIF'teki zorunlu (C) sigorta savaş riskini kendiliğinden kapsamaz; bu teminat ayrıca istenmelidir.
Türkiye'de en çok kullanılan teslim şekli hangisidir?
Değer bazında FOB'dur: TÜİK'ten talep edilen verilere göre (Arslandere, 2021) 2020'de Türk ihracatının %21,0'ı FOB, %17,9'u EXW, %16,3'ü FCA ile yapıldı. FOB'un payı 2002'deki %46,8'den neredeyse yarıya indi; 2020 sonrası için yayımlanmış veri yok.
Incoterms 2030 ne zaman yürürlüğe girecek?
ICC Hollanda'nın 31 Ağustos 2026 tarihli duyurusuna göre Incoterms 2030'un nihai yayımı 2029 sonu için planlanıyor. O tarihe kadar Incoterms 2020 geçerlidir ve yeni kuralların içeriğine dair yayımlanmış bir taslak yoktur.
Son güncelleme: 7 Kasım 2026. Navlun, ek ücret ve Hürmüz'e ilişkin rakamlar hızlı değişiyor; 7574 sayılı Kanun'daki idari para cezaları her yıl yeniden değerleme oranıyla artar. Kuralların bağlayıcı metni ICC'nin Incoterms® 2020 yayınıdır (ICC Yayın No. 723); bu yazı bilgilendirme amaçlıdır, hukuki görüş değildir. CargoDuo ekibi tarafından hazırlanmıştır.